Consent bij seks: waarom een echte JA zo belangrijk is

Bij consent denken veel mensen vooral aan het voorkomen van grensoverschrijding. Heeft iemand duidelijk ingestemd? Is er geen NEE genegeerd? Dan zit het juridisch en moreel goed.

Dat is natuurlijk belangrijk. Maar het is ook een vrij smalle manier om naar consent te kijken.

Want tussen een duidelijke NEE en een volmondige JA ligt een groot gebied. Je kunt instemmen omdat je bang bent de ander teleur te stellen. Omdat je geen discussie wilt. Omdat je denkt dat het er nu eenmaal bij hoort. Of omdat je hoopt dat de zin vanzelf nog komt, terwijl je lichaam eigenlijk steeds verder afhaakt.

Aan de buitenkant lijkt het dan misschien een JA. Vanbinnen voelt het heel anders.

Nieuw onderzoek naar consent bij seks laat zien dat dit verschil niet alleen belangrijk is voor veiligheid. Het hangt ook samen met hoeveel seksuele en relationele tevredenheid beide partners ervaren.

Wat betekent consent bij seks?

Consent bij seks betekent dat alle betrokkenen vrij instemmen met wat er gebeurt. Die toestemming is specifiek en geldt alleen voor dit moment en deze handeling. Ze kan bovendien op ieder moment veranderen.

Maar daarmee is nog niet alles gezegd. Want niet iedere JA is dezelfde JA.

Onderzoekers maken onderscheid tussen interne consent en externe consent.

Interne consent gaat over wat je vanbinnen ervaart. Wil je dit werkelijk? Voel je je veilig, op je gemak en vrij om te kiezen? Is er bereidheid om aan deze seksuele ervaring deel te nemen?

Externe consent gaat over hoe je dat aan de ander laat merken. Dat kan met woorden, maar ook door aanraking, beweging, gezichtsuitdrukking of ander non-verbaal gedrag.

Die binnen- en buitenkant vallen niet automatisch samen. Iemand kan meedoen, glimlachen of niet protesteren, terwijl er vanbinnen nauwelijks bereidheid is. In de onderzochte studie wordt dit passieve consent genoemd: wel deelnemen aan seks, maar zonder actief met woorden of gedrag uit te drukken dat je dit wilt.

Dat is precies waarom ik vaak zeg:

Als je geen NEE kunt zeggen, is je JA niets waard.

Niet omdat iedere JA uitbundig of vol verlangen moet zijn. Wel omdat een JA alleen geloofwaardig is wanneer een NEE werkelijk mogelijk is.

Wat onderzochten Shi, Impett en Zheng?

Xin Shi, Emily Impett en Yong Zheng onderzochten consent binnen romantische relaties in China. Dat is relevant, omdat veel eerder onderzoek naar consent zich vooral richtte op losse seksuele contacten, studenten of het voorkomen van seksueel geweld. Over consent binnen langdurige relaties weten we veel minder.

De onderzoekers voerden drie studies uit:

• In de eerste studie vulden 392 mensen met een relatie vragenlijsten in over hun meest recente seksuele ervaring.
• In de tweede studie deden 235 heteroseksuele koppels mee. Daardoor konden de onderzoekers niet alleen kijken naar wat iemands consent betekende voor die persoon zelf, maar ook naar de ervaring van de partner.
• In de derde studie hielden 103 koppels 21 dagen lang dagelijks een dagboek bij. Zo konden de onderzoekers bekijken wat er op verschillende dagen binnen hetzelfde koppel gebeurde.

Ze keken daarbij naar interne consent, expliciet-verbale consent, impliciet-non-verbale consent en passieve consent. Die gegevens vergeleken ze met seksuele tevredenheid, relatietevredenheid en seksuele distress: spanning, zorgen of negatieve gevoelens over het seksuele contact of het seksleven.

Een werkelijke JA hangt samen met meer tevredenheid

In alle drie de studies kwam een vergelijkbaar patroon naar voren.

Mensen die meer interne bereidheid ervoeren, rapporteerden meer seksuele en relationele tevredenheid. In de koppelstudies gold dat niet alleen voor henzelf. Ook hun partner was gemiddeld tevredener.

Hetzelfde gold voor expliciet-verbaal consent. Wanneer iemand duidelijk met woorden liet merken te willen deelnemen, hing dat samen met meer seksuele en relationele tevredenheid bij beide partners.

Non-verbale signalen waren niet waardeloos. Aanraking, beweging en lichamelijke respons kunnen veel zeggen. Maar impliciet-non-verbaal consent hing in de tweede studie alleen samen met de seksuele tevredenheid van degene die de signalen gaf, niet met die van de partner. De onderzoekers opperen dat subtiele signalen voor de ander minder gemakkelijk te lezen zijn. Wat voor jou een JA voelt, hoeft voor je partner dus nog niet als een heldere JA over te komen.

Daarmee zeggen de onderzoekers niet dat we tijdens seks voortdurend formeel toestemming moeten vragen. Wel dat duidelijke woorden iets kunnen toevoegen. Een uitgesproken JA geeft niet alleen informatie. Het kan ook enthousiasme, betrokkenheid en verlangen voelbaar maken.

Meegaan heeft een prijs — voor allebei

De opvallendste uitkomst vond ik die rond passieve consent.

Op dagen waarop iemand passiever instemde met seks, rapporteerden beide partners minder seksuele tevredenheid. Degene die passief had ingestemd, ervoer bovendien meer seksuele distress.

Dat laatste is misschien niet verrassend. Wie regelmatig over de eigen twijfel of NEE heen stapt, raakt gemakkelijk verder verwijderd van het eigen lichaam en verlangen. Seks wordt dan iets wat je ondergaat of geeft, in plaats van iets waaraan je werkelijk deelneemt.

Maar ook de partner bleek dus minder tevreden. Seks is interactie. Wanneer één persoon wel meedoet, maar weinig enthousiasme of respons laat zien, heeft dat invloed op de hele ervaring. Zelfs wanneer de ander niet precies begrijpt wat er gebeurt, is de afwezigheid vaak wel voelbaar.

Dat zie ik ook in mijn werk met koppels. Ze zijn soms allebei ontzettend met elkaar bezig, maar bijna niet meer met zichzelf. De één probeert de ander tevreden te houden. De ander probeert signalen te lezen en zoekt bevestiging. Ondertussen raakt uit beeld wat ieder zelf voelt en verlangt.

Meer instemming is dan niet de oplossing. Meer eerlijkheid wel.

Een relatie wordt niet sterker door meer ja’s, maar door eerlijkere ja’s.

Een JA hoeft niet altijd een uitbundige JA te zijn

Hier is wel een belangrijke nuance nodig. Een werkelijke JA betekent niet dat je al volledig opgewonden moet zijn voordat er iets mag beginnen.

Verlangen ontstaat bij veel mensen pas nadat er rust, aanraking en contact is. Je kunt nog geen sterke zin voelen en toch een vrije bereidheid ervaren om samen te onderzoeken wat er ontstaat. Zo’n JA kan voorzichtig, nieuwsgierig of voorwaardelijk zijn: ik wil dit proberen en ik blijf voelen of het voor mij klopt.

Dat is iets anders dan: ik wil dit eigenlijk niet, maar ik doe het om jou niet teleur te stellen.

Het verschil zit niet alleen in de hoeveelheid opwinding. Het zit vooral in de ervaren keuzevrijheid. Kun je vertragen? Kun je van gedachten veranderen? Kan je lichaam alsnog NEE zeggen, zonder dat je verantwoordelijk wordt gemaakt voor de teleurstelling van de ander?

Een JA mag groeien. Een JA mag ook weer verdwijnen.

Het helpt daarbij wanneer je niet hoeft te presteren of te laten zien dat je iets lekker vindt. In mijn blog over vrijen vanuit ontspanning schrijf ik uitgebreider over wat er kan ontstaan wanneer je niets hoeft terug te doen en werkelijk mag voelen en ontvangen.

Consent vraagt dus meer dan één keer toestemming

Consent wordt soms gereduceerd tot één vraag aan het begin: “Wil je seks?” Maar een JA tegen zo’n groot en algemeen voorstel zegt nog weinig over alles wat daarna gebeurt.

Misschien wil je wel zoenen, maar niet verder. Misschien wil je aangeraakt worden, maar niet op die plek of op die manier. Misschien begon je met nieuwsgierigheid en merk je na een paar minuten dat je lichaam zich sluit.

Afstemmen vraagt daarom dat je tijdens het contact blijft voelen:

• Wat gebeurt er nu in mijn lichaam?
• Is dit nog een JA?
• Wil ik dichterbij, hetzelfde houden, vertragen of stoppen?

En voor de andere partner:

• Krijg ik alleen toestemming, of voel en hoor ik ook betrokkenheid?
• Geef ik werkelijk ruimte aan een NEE?
• Kan de ander van gedachten veranderen zonder mij daarna te moeten geruststellen?

De kwaliteit van consent wordt niet alleen bepaald door de woorden die iemand uitspreekt. Ook de reactie op een NEE telt mee. Wanneer een NEE leidt tot aandringen, mokken, discussie of de verwachting dat de ander onmiddellijk met een alternatief komt, wordt de volgende JA minder vrij.

Hetzelfde geldt voor verlangens. Een verlangen uitspreken is geen opdracht aan je partner. Juist wanneer een wens er mag zijn zonder dat de ander eraan hoeft te voldoen, ontstaat er meer ruimte voor een eerlijk antwoord. Daarover lees je meer in Durf jij je verlangens te uiten?.

Wat dit onderzoek wel en niet bewijst

De uitkomsten zijn overtuigend omdat de onderzoekers hetzelfde patroon vonden bij individuen, bij koppels en in het dagelijks leven gedurende 21 dagen. Vooral het meenemen van beide partners is een sterke kant: consent speelt zich tenslotte niet af in een vacuüm.

Toch bewijst het onderzoek niet dat expliciet-verbaal consent op zichzelf betere seks veroorzaakt. Het kan ook andersom werken. Wanneer seks al veilig en prettig voelt, is het waarschijnlijk gemakkelijker om de eigen bereidheid te voelen en die duidelijk uit te spreken. Mogelijk versterken beide processen elkaar.

Daarnaast vond het onderzoek plaats in China. Culturele verwachtingen rond relaties, gender en het uitspreken van verlangens kunnen de resultaten hebben beïnvloed. De twee koppelstudies bestonden alleen uit man-vrouwkoppels, de deelnemers meldden zichzelf aan en voor de dagboekstudie werden seksueel actieve koppels geselecteerd. De conclusies zijn daarom niet zonder meer toepasbaar op ieder koppel of iedere seksuele situatie.

Maar de studie geeft wel stevige ondersteuning aan iets wat in de praktijk gemakkelijk verloren gaat: de afwezigheid van een NEE is nog geen werkelijke JA. En consent is niet alleen bedoeld om te voorkomen dat er iets misgaat.

Goede consent maakt ruimte voor aanwezigheid, keuze, enthousiasme en contact. Niet als verplicht protocol, maar als een doorlopende afstemming met jezelf en met de ander.

Daar begint niet alleen veilige seks. Daar begint vaak ook veel fijnere seks.

Als jullie dit samen willen leren voelen

De meeste koppels weten verstandelijk best dat grenzen belangrijk zijn. De moeilijkheid ontstaat in het moment zelf. De één voelt de teleurstelling van de ander en zegt toch JA. De ander voelt afstand, gaat aandringen of probeert alsnog een opening te vinden. Voor je het weet, zijn jullie vooral met elkaars reactie bezig en nauwelijks nog met wat er in je eigen lichaam gebeurt.

Dat verander je meestal niet door nóg meer over seks te praten. Je hebt nieuwe ervaringen nodig waarin een NEE veilig blijkt te zijn, een verlangen geen verplichting wordt en jullie ontdekken hoe een werkelijke JA voor ieder van jullie voelt.

Dit is een van de fundamenten van De Intieme Reis voor koppels. Tijdens de date nights en begeleiding leren jullie niet alleen beter communiceren over grenzen en verlangens, maar vooral om in het moment te voelen en af te stemmen. Alles mag, niets hoeft. Vanuit die ruimte kunnen ontspanning, speelsheid en verlangen weer ontstaan.

Herkennen jullie jezelf in deze dynamiek en willen jullie onderzoeken of deze manier van werken bij jullie past? Op de pagina van De Intieme Reis kun je rustig lezen hoe het traject is opgebouwd en welke vorm van begeleiding mogelijk is.

Veelgestelde vragen over consent bij seks

Is de afwezigheid van een NEE ook consent?

Nee. Niet protesteren, stil worden of simpelweg meedoen zegt nog niet dat iemand werkelijk wil deelnemen. Consent vraagt om vrije instemming. Daarbij is het belangrijk dat iemand zich ook veilig genoeg voelt om te vertragen, te stoppen of van gedachten te veranderen.

Moet consent altijd met woorden worden gegeven?

Consent kan ook zichtbaar worden in duidelijke non-verbale signalen, zoals actief toenadering zoeken of aanraking beantwoorden. Woorden maken de bereidheid vaak wel makkelijker leesbaar. In het onderzoek van Shi, Impett en Zheng hing expliciet-verbaal consent bovendien samen met meer seksuele en relationele tevredenheid bij beide partners.

Is geen zin hebben hetzelfde als geen consent geven?

Niet per definitie. Bij sommige mensen ontstaat verlangen pas tijdens prettig en veilig contact. Je kunt daarom nog weinig opwinding voelen en toch een vrije, nieuwsgierige JA ervaren. Het verschil zit in de keuzevrijheid: wil je werkelijk onderzoeken wat er ontstaat, of ga je mee om druk, gedoe of teleurstelling te voorkomen?

Kun je tijdens seks je consent intrekken?

Ja. Consent geldt nooit automatisch voor alles wat daarna gebeurt. Je mag op ieder moment willen vertragen, iets anders willen of stoppen. Een eerdere JA verplicht je niet om door te gaan.

Bron

Shi, X., Impett, E. A., & Zheng, Y. (2025). The impact of sexual consent on sexual and relationship well-being in Chinese romantic relationships. The Journal of Sex Research, 62(8), 1514–1531.